وبلاگ
اشتراک گذاری :
مدیریت تغذیه گاوهای خشک و آماده زایش
مروری بر دیدگاههای پروفسور جیمز درکلی، دانشگاه ایلینوی آمریکا
دوره خشکی یکی از حساسترین و مهمترین مراحل زندگی گاوهای شیری است. گاو در ماههای پایانی آبستنی، به دلیل افزایش نیازهای بدن مادر و رشد سریع جنین، از چرخه شیردهی خارج میشود تا بدن فرصت کافی برای بازسازی و آماده شدن برای زایش و شیردهی بعدی داشته باشد.
اهمیت این دوره به اندازهای است که نحوه مدیریت گاو در دوران خشکی میتواند مستقیماً بر سلامت دام، کیفیت زایش، عملکرد شیردهی بعد از زایش و حتی سلامت گوساله اثرگذار باشد.
سه محور اصلی در مدیریت گاوهای خشک
مدیریت موفق گاوهای خشک را میتوان در سه بخش اصلی خلاصه کرد:
- مدیریت فضا، جایگاه و امکانات فارم
- تنظیم و اجرای جیره مناسب
- توجه به سلامت عمومی و ایجاد شرایط زندگی سالم برای دام
در این میان، آسایش گاو اهمیت ویژهای دارد. گاوهای خشک باید فضای کافی برای استراحت و تغذیه داشته باشند و تا حد امکان از ازدحام جلوگیری شود. کمبود فضا و شرایط نامناسب جایگاه میتواند باعث افزایش استرس، کاهش مصرف خوراک و بروز مشکلاتی شود که آثار آن در زمان زایش و حتی در کل دوره شیردهی بعدی مشاهده خواهد شد.
تنش گرمایی؛ خطری که نباید نادیده گرفته شود
یکی از عوامل مهمی که در مدیریت گاوهای خشک باید مورد توجه قرار گیرد، تنش گرمایی است. مطالعات مختلف نشان دادهاند که قرار گرفتن گاو در معرض گرمای شدید، بهخصوص در دوره انتقال، میتواند عملکرد گاو بعد از زایش را کاهش دهد.
پیامدهای تنش گرمایی تنها به میزان تولید شیر محدود نمیشود؛ بلکه میتواند بر روند زایش، سلامت و رشد گوساله و حتی عملکرد آینده گوساله ماده نیز اثر بگذارد. بنابراین تأمین سایه، تهویه مناسب و استفاده از روشهای خنکسازی در مناطق گرم، بخش مهمی از مدیریت گاوهای خشک محسوب میشود.
اصول تغذیه در دوره خشکی
در تنظیم جیره گاو خشک، یکی از اهداف اصلی جلوگیری از بروز اسیدوز است. جیره باید به شکلی تنظیم شود که دام مواد مغذی مورد نیاز خود، از جمله پروتئین، ویتامینها و مواد معدنی را دریافت کند، اما در عین حال بیش از نیاز خود انرژی دریافت نکند.
مصرف بیش از حد خوراک و دریافت انرژی اضافی در این دوره میتواند وضعیت متابولیکی گاو را در زمان زایش نامطلوب کند.
از سوی دیگر، استفاده بیش از اندازه از فیبر نیز توصیه نمیشود؛ زیرا جیرههای نامتعادل از نظر فیبر میتوانند اثرات نامطلوبی بر شرایط بدنی و عملکرد سیستم ایمنی دام داشته باشند.
توجه ویژه به تلیسهها
در جایگاه گاوهای خشک، نباید تلیسهها را در کنار گاوهای بالغ بدون در نظر گرفتن تفاوت جثه و قدرت رقابت قرار داد. تلیسهها معمولاً جثه کوچکتری دارند و ممکن است در رقابت برای خوراک یا فضای استراحت توسط گاوهای بزرگتر کنار زده شوند.
این فشار و استرس میتواند بر مصرف خوراک، سلامت، زایش و عملکرد شیردهی آینده آنها تأثیر منفی بگذارد. بنابراین در مدیریت گروهی گاوهای خشک، شرایط تلیسهها باید بهصورت ویژه مورد توجه قرار گیرد.
طول مناسب دوره خشکی
بهطور کلی، حدود ۵۰ روز دوره مناسبی برای خشکی گاو در نظر گرفته میشود. این مدت زمان به گاو فرصت میدهد تا بدن خود را برای شیردهی بعدی بازسازی کند، بدون اینکه طولانی شدن دوره خشکی باعث ایجاد هزینه اقتصادی اضافی برای فارم شود.
یک گروه یا دو گروه؟
تقسیم گاوهای خشک به دو گروه Far-off و Close-up یا نگهداری هر دو گروه در یک جایگاه و با یک جیره، به شرایط فارم، تعداد دامها و امکانات مدیریتی بستگی دارد.
بنابراین نمیتوان یک نسخه واحد برای تمام فارمها ارائه کرد و انتخاب سیستم گروهبندی باید بر اساس شرایط هر گله انجام شود.
ماده خشک مصرفی؛ نه کمتر و نه بیشتر
میزان مصرف ماده خشک یکی از شاخصهای مهم در مدیریت تغذیه گاوهای خشک است.
برای یک گاو با وزن تقریبی ۸۰۰ کیلوگرم، حدود ۱۲ کیلوگرم ماده خشک در روز و برای تلیسهها حدود ۹ تا ۱۰ کیلوگرم ماده خشک پیشنهاد میشود.
مصرف بیش از اندازه ماده خشک و در نتیجه دریافت انرژی اضافی میتواند وضعیت بدنی گاو را نامناسب کرده و خطر بروز مشکلات متابولیکی پس از زایش را افزایش دهد.
در مورد گاوهایی که تمایل زیادی به مصرف خوراک دارند، میتوان با افزایش مقدار کاه در جیره، حجم خوراک را حفظ و احساس سیری را ایجاد کرد، در حالی که میزان انرژی دریافتی کنترل میشود.
وضعیت بدنی یا BCS در دوره انتقال
در حالت ایدهآل، وضعیت بدنی گاو در دوره انتقال نباید تغییرات قابل توجهی داشته باشد. با این حال، ممکن است برخی گاوها به دلیل مشکلات دوره شیردهی قبلی، تأخیر در زایش یا سایر عوامل، با BCS بالا یا پایین وارد دوره خشکی شوند.
در این میان، گاوهای چاق چالش مدیریتی بیشتری ایجاد میکنند.
BCS مناسب برای گاو در این دوره حدود ۳ در نظر گرفته میشود. گاوی که با چربی بیش از حد وارد دوره انتقال شده و همچنان چاق زایمان میکند، بیشتر در معرض مشکلات متابولیکی قرار دارد. تجمع بیش از حد چربی بدن میتواند خطر آسیب کبدی، کتوز تحتبالینی و التهاب سیستمیک را افزایش دهد و دوره انتقال را با مشکلات بیشتری همراه کند.
کنترل انرژی در گاوهای چاق
برای گاوهایی که با BCS بالا وارد دوره انتقال میشوند، استفاده از جیرهای با انرژی کنترلشده میتواند راهکار مناسبی باشد.
در این نوع جیره، نیازهای دام از نظر پروتئین، ویتامینها و مواد معدنی تأمین میشود، اما میزان انرژی به شکلی تنظیم میشود که گاو انرژی مازاد دریافت نکند.
نقش نمکهای آنیونیک در پیشگیری از تب شیر
استفاده از نمکهای آنیونیک در دوره خشکی میتواند در کنترل و کاهش خطر هایپوکلسمی یا همان تب شیر مؤثر باشد.
حتی در گلههایی که مشکل بالینی مشخصی از نظر تب شیر مشاهده نمیشود، احتمال وجود موارد هایپوکلسمی تحتبالینی وجود دارد؛ بنابراین استفاده صحیح از برنامه تغذیهای مناسب میتواند به کاهش این مشکل کمک کند.
اسیدهای آمینه و کولین محافظتشده
در خصوص استفاده از اسیدهای آمینه محافظتشده، برای کل جیره حدود ۹۰ گرم لیزین و ۳۰ گرم متیونین پیشنهاد شده است.
همچنین در دوره خشکی میتوان حدود:
- ۱۰ تا ۱۲ گرم لیزین محافظتشده
- ۵ گرم متیونین محافظتشده
- ۶۰ گرم کولین محافظتشده
را در جیره مورد استفاده قرار داد.
مشخصات پیشنهادی جیره گاوهای خشک
در شرایطی که گاوهای Far-off و Close-up در یک گروه نگهداری شوند، میتوان مشخصات کلی جیره را به شکل زیر در نظر گرفت:
| ماده مغذی | Far-off | Close-up |
|---|---|---|
| انرژی | 1.35–1.40 مگاکالری | 1.40–1.45 مگاکالری |
| پروتئین خام (CP) | حدود 13٪ | حدود 14٪ |
| نشاسته | 12–14٪ | 16–17٪ |
| NDF | 40–45٪ | 35–40٪ |
در مجموع، مدیریت گاوهای خشک تنها به تنظیم یک جیره غذایی محدود نمیشود. آسایش دام، کنترل تنش گرمایی، مدیریت تراکم، توجه به تلیسهها، حفظ BCS مناسب، کنترل انرژی جیره و برنامه سلامت دامپزشکی همگی در کنار یکدیگر تعیین میکنند که گاو چگونه وارد مرحله زایش و شیردهی بعدی شود.
هرچه مدیریت این دوره دقیقتر باشد، احتمال داشتن گاوی سالمتر، زایش موفقتر و عملکرد بهتر در شیردهی آینده افزایش پیدا میکند.
