تأثیر فرآورده تخمیری ساکارومایسس سرویزیه بر عملکرد گاوهای شیری در دوره انتقال

مقدمه

دوره انتقال، یعنی فاصله زمانی پیش از زایش تا هفته‌های ابتدایی پس از آن، یکی از حساس‌ترین مراحل زندگی گاوهای شیری است. در این دوره، گاو با تغییرات شدید متابولیکی و تغذیه‌ای مواجه می‌شود. کاهش مصرف خوراک پیش از زایش و افزایش سریع نیاز بدن به مواد مغذی پس از شروع شیردهی، باعث می‌شود بسیاری از گاوها وارد وضعیت توازن منفی انرژی شوند.

توازن منفی انرژی می‌تواند مصرف ذخایر چربی بدن را افزایش داده و زمینه را برای بروز اختلالات متابولیکی، کاهش عملکرد و مشکلات تولیدمثلی فراهم کند. بنابراین، انتخاب یک برنامه تغذیه‌ای مناسب در این دوره اهمیت زیادی دارد.

یکی از راهکارهایی که در سال‌های اخیر مورد توجه قرار گرفته، استفاده از فرآورده‌های تخمیری ساکارومایسس سرویزیه (SCFP) در جیره گاوهای شیری است. این فرآورده‌ها با هدف بهبود شرایط تخمیر شکمبه، تثبیت pH شکمبه و افزایش بهره‌وری خوراک مورد استفاده قرار می‌گیرند.

هدف از انجام پژوهش

هدف این مطالعه بررسی اثر مکمل فرآورده تخمیری Saccharomyces cerevisiae یا همان SCFP بر عملکرد گاوهای شیری در دوره انتقال بود.

در این تحقیق، تأثیر این مکمل بر موارد زیر مورد بررسی قرار گرفت:

• مصرف ماده خشک (DMI)
• تولید شیر
• قابلیت هضم ظاهری مواد مغذی
• بازدهی مصرف خوراک
• فعالیت تخمدانی پس از زایش
• فاصله زمانی بین زایش تا اولین تخمک‌گذاری
• احتمال دوقلوزایی

همچنین پژوهشگران بررسی کردند که آیا میزان نشاسته موجود در جیره پس از زایش می‌تواند بر پاسخ گاوها به مکمل SCFP تأثیر بگذارد یا خیر.

نحوه انجام آزمایش

در این مطالعه، 117 رأس گاو هلشتاین از حدود 28 روز پیش از زایش تا 44 روز پس از زایش تحت بررسی قرار گرفتند.

گاوها در ابتدا به دو گروه تقسیم شدند:

• گروه SCFP: شامل 59 رأس گاو که مکمل فرآورده تخمیری ساکارومایسس سرویزیه دریافت کردند.
• گروه شاهد (CON): شامل 58 رأس گاو که مکمل SCFP دریافت نکردند.

در دوره پیش از زایش، تمام گاوها یک جیره متداول با انرژی کنترل‌شده دریافت کردند که حاوی حدود 13.8 درصد نشاسته بود.

پس از زایش، گاوها بر اساس میزان نشاسته جیره نیز تقسیم شدند و چهار گروه آزمایشی شکل گرفت:

1. LS-CON: جیره کم‌نشاسته بدون SCFP، 30 رأس
2. LS-SCFP: جیره کم‌نشاسته همراه با SCFP، 29 رأس
3. HS-CON: جیره پرنشاسته بدون SCFP، 28 رأس
4. HS-SCFP: جیره پرنشاسته همراه با SCFP، 30 رأس

در دوره تازه‌زایی، جیره کم‌نشاسته حاوی حدود 22.1 درصد نشاسته و جیره پرنشاسته حاوی حدود 28.3 درصد نشاسته بود.

پس از پایان دوره تازه‌زایی، تمام گاوها با جیره پرنشاسته تغذیه شدند.

گاوهای مورد مطالعه از نظر عواملی مانند زمان زایش، امتیاز وضعیت بدنی، وزن بدن و تاریخ پیش‌بینی‌شده زایش تا حد امکان همسان‌سازی شدند.

نتایج پژوهش

تأثیر میزان نشاسته بر تولید شیر

یکی از مهم‌ترین نتایج این مطالعه، افزایش تولید شیر در گاوهایی بود که در دوره تازه‌زایی جیره کم‌نشاسته دریافت کردند.

تولید شیر در گاوهای تغذیه‌شده با جیره کم‌نشاسته حدود 34.1 کیلوگرم در روز بود، در حالی که گاوهای دریافت‌کننده جیره پرنشاسته حدود 32.1 کیلوگرم شیر در روز تولید کردند.

بنابراین، برخلاف انتظار اولیه، افزایش نشاسته جیره بلافاصله پس از زایش نتوانست تولید شیر را افزایش دهد.

البته میزان نشاسته جیره تأثیر مشخصی بر مصرف ماده خشک و تولید شیر تصحیح‌شده بر اساس چربی 3.5 درصد (3.5% FCM) نداشت.

از طرف دیگر، گاوهای دریافت‌کننده جیره کم‌نشاسته در دوره تازه‌زایی کاهش بیشتری در امتیاز وضعیت بدنی داشتند؛ به‌طوری که کاهش BCS در این گروه حدود 0.42 واحد در هر 21 روز، در مقابل 0.35 واحد در گروه پرنشاسته بود.

اثر مکمل SCFP بر مصرف خوراک

مصرف کل ماده خشک در دوره پیش از زایش و همچنین دوره تازه‌زایی بین گاوهای دریافت‌کننده SCFP و گروه شاهد تفاوت قابل توجهی نداشت.

با این حال، مکمل SCFP توانست در روزهای ابتدایی پس از زایش، مصرف خوراک را به‌صورت موقت افزایش دهد.

برای مثال، در روز اول پس از زایش، مصرف ماده خشک گاوهای دریافت‌کننده SCFP حدود 13 کیلوگرم در روز بود، در حالی که این مقدار در گروه شاهد 11.9 کیلوگرم ثبت شد.

در روز پنجم نیز مصرف ماده خشک در گروه SCFP به 15.5 کیلوگرم رسید، در حالی که گروه شاهد حدود 14.1 کیلوگرم مصرف داشت.

این نتایج نشان می‌دهد که SCFP ممکن است در مهم‌ترین روزهای آغاز شیردهی، یعنی زمانی که گاو با افت مصرف خوراک مواجه است، به حفظ یا افزایش مصرف ماده خشک کمک کند.

تأثیر SCFP بر بازدهی خوراک

یکی دیگر از یافته‌های قابل توجه، تفاوت در بازدهی استفاده از خوراک در دوره پس از تازه‌زایی بود.

در این دوره، گاوهای دریافت‌کننده SCFP مصرف ماده خشک بالاتری داشتند و در عین حال، تولید شیر تصحیح‌شده آنها تفاوت قابل توجهی با گروه شاهد نداشت.

تولید 3.5% FCM در دو گروه حدود 44.9 در برابر 43.6 کیلوگرم در روز بود.

اما نسبت تولید شیر تصحیح‌شده به ماده خشک مصرفی (FCM:DMI) در گروه SCFP حدود 2.27 و در گروه شاهد 2.13 بود.

بنابراین می‌توان گفت استفاده از SCFP در این مطالعه با بهبود بازدهی تبدیل خوراک به شیر همراه بوده است.

آیا SCFP بر عملکرد تولیدمثلی تأثیر داشت؟

در این آزمایش، نه میزان نشاسته جیره و نه استفاده از مکمل SCFP توانست تأثیر مشخصی بر فاصله زمانی زایش تا اولین تخمک‌گذاری داشته باشد.

همچنین تفاوت معنی‌داری در احتمال دوقلوزایی بین گروه‌های مختلف مشاهده نشد.

این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا برخی مطالعات قبلی نشان داده‌اند که جیره‌های پرنشاسته ممکن است زمان بازگشت فعالیت تخمدان پس از زایش را کاهش دهند، اما از طرف دیگر می‌توانند احتمال دوقلوزایی را افزایش دهند.

دوقلوزایی در گاو شیری لزوماً یک مزیت محسوب نمی‌شود و می‌تواند با افزایش برخی مشکلات مدیریتی، تولیدمثلی و سلامت دام همراه باشد.

چرا افزایش نشاسته همیشه به معنای عملکرد بهتر نیست؟

از نظر تئوری، افزایش نشاسته جیره پس از زایش باید انرژی بیشتری در اختیار گاو قرار دهد و در نتیجه به کاهش شدت توازن منفی انرژی کمک کند.

اما موضوع به همین سادگی نیست.

افزایش مقدار کربوهیدرات‌های سریع‌التخمیر می‌تواند تولید پروپیونات در شکمبه را افزایش دهد. این تغییر ممکن است از طریق مکانیسم‌های مرتبط با اکسیداسیون کبدی، مصرف ماده خشک را محدود کند.

از سوی دیگر، مصرف بیش از حد کربوهیدرات‌های قابل تخمیر می‌تواند خطر اسیدوز تحت‌حاد شکمبه یا SARA را افزایش دهد.

SARA معمولاً با کاهش مصرف خوراک، اختلال در عملکرد شکمبه و افزایش خطر برخی مشکلات سلامتی همراه است.

بنابراین، افزایش نشاسته جیره به تنهایی نمی‌تواند تضمین‌کننده عملکرد بهتر گاو پس از زایش باشد. تعادل میان انرژی جیره، سلامت شکمبه و مصرف ماده خشک اهمیت بیشتری دارد.

نقش فرآورده تخمیری ساکارومایسس سرویزیه

استفاده از SCFP در تغذیه گاوهای شیری با هدف بهبود محیط شکمبه و افزایش بهره‌وری خوراک انجام می‌شود.

نتایج مطالعات مختلف در مورد تأثیر این مکمل کاملاً یکسان نبوده است. برخی تحقیقات افزایش مصرف ماده خشک و تولید شیر را گزارش کرده‌اند، در حالی که در برخی مطالعات تفاوت محسوسی میان گاوهای دریافت‌کننده SCFP و گروه شاهد مشاهده نشده است.

این تفاوت در نتایج می‌تواند به عواملی مانند ترکیب جیره، مقدار نشاسته، کیفیت علوفه، مرحله شیردهی، شرایط محیطی و وضعیت سلامت دام مربوط باشد.

در یک مطالعه متابولیکی نیز مشخص شد که افزودن SCFP به جیره‌های پرغله می‌تواند حداقل pH شکمبه را افزایش داده و مدت زمانی را که pH شکمبه زیر 5.6 قرار دارد کاهش دهد. همچنین قابلیت هضم فیبر شوینده خنثی (NDF) در شکمبه و کل دستگاه گوارش بهبود پیدا کرد.

این یافته‌ها این احتمال را مطرح می‌کنند که SCFP بتواند بخشی از اثرات منفی جیره‌های پرنشاسته بر محیط شکمبه را کاهش دهد.

نتیجه‌گیری

نتایج این پژوهش نشان داد که کم‌کردن میزان نشاسته جیره در دوره تازه‌زایی لزوماً باعث کاهش تولید شیر نمی‌شود و حتی در شرایط این آزمایش، گاوهای دریافت‌کننده جیره کم‌نشاسته شیر بیشتری تولید کردند.

از طرف دیگر، استفاده از مکمل SCFP باعث افزایش موقت مصرف ماده خشک در روزهای ابتدایی پس از زایش شد و در دوره بعد از تازه‌زایی نیز با افزایش بازدهی استفاده از خوراک همراه بود.

با این حال، SCFP و میزان نشاسته جیره تأثیر مشخصی بر فاصله زایش تا اولین تخمک‌گذاری یا احتمال دوقلوزایی نداشتند.

در مجموع، این مطالعه نشان می‌دهد که در مدیریت تغذیه گاوهای انتقال، صرفاً افزایش انرژی و نشاسته جیره راهکار مناسبی برای بهبود عملکرد نیست. حفظ مصرف ماده خشک، سلامت شکمبه، کاهش خطر SARA و استفاده صحیح از افزودنی‌های خوراکی می‌تواند نقش مهم‌تری در عملکرد گاو داشته باشد.

نکته کلیدی

هدف از تغذیه گاو تازه‌زا، فقط رساندن انرژی بیشتر به دام نیست؛ بلکه باید کاری کنیم گاو بتواند خوراک را به‌خوبی مصرف کند، شکمبه سالمی داشته باشد و بیشترین مقدار ممکن از مواد مغذی را به شیر تبدیل کند.

در این میان، فرآورده‌های تخمیری ساکارومایسس سرویزیه می‌توانند به‌عنوان یکی از ابزارهای مدیریتی در کنار یک جیره متعادل و مدیریت صحیح دوره انتقال مورد استفاده قرار گیرند.