وبلاگ
اشتراک گذاری :
مقابله با تنش گرمایی در دامهای پرواری؛ نقش تغذیه در حفظ سلامت و رشد دام
تابستان و افزایش دمای محیط میتواند یکی از جدیترین چالشهای مدیریت دامهای پرواری باشد. زمانی که دمای هوا از محدوده آسایش دام خارج میشود، بدن حیوان برای دفع حرارت اضافی وارد شرایط فیزیولوژیک متفاوتی میشود.
در این شرایط معمولاً مصرف خوراک کاهش پیدا میکند، الگوی مصرف آب تغییر میکند، رشد و ضریب تبدیل خوراک تحت تأثیر قرار میگیرد و فشار بیشتری به سیستم ایمنی و متابولیسم دام وارد میشود.
به همین دلیل، مدیریت تنش گرمایی نباید تنها به استفاده از سایه و سیستمهای خنککننده محدود شود. اصلاح جیره و استفاده هدفمند از مکملهای تغذیهای نیز میتواند بخش مهمی از برنامه مقابله با گرما باشد.
محصول پیشنهادی
مخمر زنده Prody Live Cell برای بز و گوسفند
چرا گرما عملکرد دام پرواری را کاهش میدهد؟
در شرایط گرمایی، بدن دام برای پایین آوردن دمای داخلی، انرژی بیشتری مصرف میکند. از طرف دیگر، حیوان معمولاً برای کاهش تولید گرمای ناشی از تخمیر و هضم، تمایل کمتری به مصرف خوراک دارد.
این کاهش مصرف خوراک میتواند دریافت انرژی و مواد مغذی را پایین بیاورد و در نهایت روی رشد، افزایش وزن روزانه و بازده خوراک اثر منفی بگذارد.
افزایش تعداد تنفس، تغییر رفتار دام، تجمع بیشتر در اطراف آبشخور و کاهش فعالیت غذایی از جمله نشانههایی هستند که میتوانند در دورههای گرمای شدید مشاهده شوند.
بنابراین، هدف از برنامه تغذیهای در این دوره این است که با وجود کاهش احتمالی مصرف خوراک، نیازهای اصلی دام تا حد امکان تأمین شود.
۱. جیره را متراکمتر و قابلهضمتر کنید
یکی از مهمترین اقدامات تغذیهای، توجه به کیفیت و قابلیت هضم خوراک است.
خوراکهای کمکیفیت و حجیم میتوانند مقدار زیادی از فضای دستگاه گوارش را اشغال کنند، در حالی که مواد مغذی قابل استفاده محدودی در اختیار دام قرار میدهند.
در دوره گرما بهتر است کیفیت مواد اولیه و قابلیت هضم آنها بهدقت بررسی شود تا دام بتواند از مقدار خوراک مصرفی، انرژی و مواد مغذی بیشتری دریافت کند.
استفاده اصولی از منابع انرژی باکیفیت، بدون برهم زدن تعادل جیره، میتواند به حفظ عملکرد دام کمک کند.
۲. چربی محافظتشده؛ منبع انرژی با تولید حرارت کمتر
یکی از گزینههایی که در شرایط گرمایی مورد توجه قرار میگیرد، استفاده از منابع چربی مناسب در جیره است.
چربی نسبت به کربوهیدراتهای قابل تخمیر، گرمای کمتری در فرآیند متابولیسم ایجاد میکند و در نتیجه میتواند راهی برای افزایش تراکم انرژی جیره باشد.
البته مقدار و نوع چربی باید با توجه به سن دام، نوع جیره، وضعیت شکمبه و اهداف پرواربندی تعیین شود؛ زیرا مصرف بیش از حد چربی نیز میتواند بر هضم و عملکرد دستگاه گوارش اثر منفی بگذارد.
۳. ویتامین E و سلنیوم؛ حمایت از سیستم آنتیاکسیدانی
تنش گرمایی تنها باعث افزایش دمای بدن نمیشود؛ بلکه میتواند تعادل اکسیداتیو بدن را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
در چنین شرایطی، توجه به تأمین ریزمغذیهایی مانند ویتامین E و سلنیوم اهمیت بیشتری پیدا میکند.
این ترکیبات در سیستم دفاع آنتیاکسیدانی بدن نقش دارند و میتوانند به محافظت سلولها در برابر آسیبهای ناشی از افزایش استرس اکسیداتیو کمک کنند.
میزان مصرف باید بر اساس نیاز واقعی دام و سطح این عناصر در جیره تعیین شود؛ زیرا مصرف بیش از نیاز، لزوماً به معنای عملکرد بهتر نیست.
۴. آب و الکترولیتها؛ مهمتر از همیشه
در روزهای گرم، آب به یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده سلامت دام تبدیل میشود.
افزایش تنفس و دفع آب میتواند نیاز دام به آب را افزایش دهد. بنابراین آبشخور باید همیشه تمیز، خنک، کافی و بهراحتی در دسترس باشد.
علاوه بر آب، تعادل الکترولیتهایی مانند:
- سدیم
- پتاسیم
- کلر
- و بیکربنات
نیز اهمیت دارد.
در شرایط خاص، مکملهای الکترولیتی میتوانند به حفظ تعادل آب و املاح و حمایت از وضعیت اسید ـ باز بدن کمک کنند.
البته میزان و نحوه مصرف این ترکیبات باید بر اساس جیره، کیفیت آب و شرایط دام تعیین شود.
۵. نیاسین؛ یک گزینه برای مدیریت گرما
نیاسین یا ویتامین B3 یکی دیگر از ترکیباتی است که در مطالعات مرتبط با تنش گرمایی مورد بررسی قرار گرفته است.
یکی از مکانیسمهای مطرحشده درباره نیاسین، تأثیر آن بر جریان خون پوستی و دفع حرارت است.
برخی پژوهشها نشان دادهاند که مکملسازی نیاسین در شرایط گرمایی میتواند بر شاخصهایی مانند دمای بدن و نرخ تنفس اثر بگذارد.
با این حال، پاسخ دام به نیاسین به مقدار مصرف، نوع جیره و شرایط محیطی وابسته است و نباید آن را جایگزین اقدامات اصلی خنکسازی دانست.
۶. بتائین؛ کمک به حفظ تعادل آب در سلولها
بتائین یک ترکیب اسمولیت طبیعی است که میتواند در تنظیم تعادل آب سلولها نقش داشته باشد.
در شرایطی که دام در معرض گرما و کمآبی قرار میگیرد، حفظ وضعیت آب سلولی اهمیت زیادی پیدا میکند.
به همین دلیل، بتائین در برخی برنامههای تغذیهای مرتبط با تنش گرمایی مورد استفاده قرار گرفته و پژوهشهایی نیز اثرات احتمالی آن را بر عملکرد، وضعیت آنتیاکسیدانی و پاسخ دام به گرما بررسی کردهاند.
مانند سایر مکملها، مقدار مناسب بتائین باید با توجه به نوع دام و شرایط جیره تعیین شود.
۷. مخمر زنده؛ حمایت از عملکرد شکمبه
در دوره تنش گرمایی، حفظ عملکرد طبیعی شکمبه اهمیت ویژهای دارد.
مخمر زنده Saccharomyces cerevisiae یکی از افزودنیهایی است که برای حمایت از محیط شکمبه و فعالیت میکروبی آن مورد توجه قرار گرفته است.
مخمرهای زنده میتوانند از طریق اثرگذاری بر جمعیت میکروبی شکمبه و شرایط تخمیر، به بهبود استفاده از خوراک کمک کنند.
در برخی مطالعات، مکملسازی با مخمر زنده در دامهای تحت تنش گرمایی با بهبود بعضی از شاخصهای فیزیولوژیک و عملکردی همراه بوده است.
بنابراین، استفاده از مخمر میتواند در کنار مدیریت خوراک و شرایط محیطی، یکی از ابزارهای تغذیهای برای مقابله با پیامدهای گرما باشد.
محصول پیشنهادی
۸. بافرها؛ برای محافظت از تعادل شکمبه
تنش گرمایی میتواند الگوی مصرف خوراک و نشخوار دام را تغییر دهد. در برخی شرایط، تغییر در مصرف فیبر و رفتار غذایی میتواند تعادل تخمیر شکمبه را تحت تأثیر قرار دهد.
استفاده هدفمند از بافرهایی مانند بیکربنات سدیم میتواند بخشی از برنامه مدیریت pH شکمبه باشد.
با این حال، بافر نباید بهصورت جداگانه و بدون توجه به کل جیره استفاده شود. مقدار فیبر مؤثر، نشخوار، اندازه ذرات خوراک و سطح نشاسته همگی در کنترل شرایط شکمبه نقش دارند.
۹. مواد معدنی و فرم قابلجذب آنها را جدی بگیرید
گرما میتواند نیاز دام به برخی مواد معدنی و الکترولیتها را تحت تأثیر قرار دهد.
تأمین متعادل مواد معدنی در جیره برای عملکرد طبیعی سیستم ایمنی، عضلات، متابولیسم و سایر فرآیندهای بدن ضروری است.
در برخی برنامههای تغذیهای، استفاده از مواد معدنی آلی یا کیلاته نیز مورد توجه قرار میگیرد؛ زیرا نوع منبع معدنی میتواند بر قابلیت دسترسی و استفاده از آن در بدن اثرگذار باشد.
محصول پیشنهادی
۱۰. تغذیه بهتنهایی کافی نیست؛ مدیریت جایگاه را اصلاح کنید
حتی بهترین مکمل غذایی نیز نمیتواند جایگزین مدیریت صحیح محیط شود.
برای کاهش فشار گرمایی، اقدامات زیر اهمیت زیادی دارند:
آب کافی: آب تمیز و سالم باید همیشه در دسترس دام باشد.
سایه مناسب: محل استراحت دام باید از تابش مستقیم خورشید محافظت شود.
تهویه: جریان مناسب هوا به دفع حرارت کمک میکند.
مدیریت زمان خوراکدهی: بخش بیشتری از خوراک را میتوان در ساعات خنکتر روز در اختیار دام قرار داد.
کاهش استرسهای اضافی: جابهجایی، حملونقل و سایر فعالیتهای استرسزا بهتر است در ساعات خنک انجام شوند.
کنترل تراکم دام: ازدحام زیاد میتواند دفع حرارت را دشوارتر کند.
آیا یک مکمل بهتنهایی میتواند مشکل تنش گرمایی را حل کند؟
خیر.
تنش گرمایی یک مشکل چندعاملی است و بهترین نتیجه زمانی به دست میآید که تغذیه، آب، تهویه، سایه و مدیریت گله همزمان مورد توجه قرار گیرند.
مکملهایی مانند مخمر زنده، الکترولیتها، ویتامینها، مواد معدنی، بتائین یا نیاسین میتوانند بخشی از برنامه تغذیهای باشند، اما انتخاب آنها باید بر اساس نیاز واقعی دام و ترکیب جیره انجام شود.
یک برنامه موفق برای روزهای گرم چه ویژگیهایی دارد؟
یک برنامه مناسب مدیریت تنش گرمایی بهتر است چهار بخش اصلی داشته باشد:
۱. تأمین آب:
دسترسی دائم به آب سالم و کافی.
۲. اصلاح جیره:
استفاده از خوراک باکیفیت و قابلهضم و حفظ تعادل انرژی، فیبر و مواد مغذی.
۳. حمایت تغذیهای:
استفاده هدفمند از مکملهایی مانند مخمر، الکترولیتها، ویتامینها و مواد معدنی در صورت نیاز.
۴. مدیریت محیط:
ایجاد سایه، تهویه و کاهش عوامل استرسزای اضافی.
جمعبندی؛ در برابر گرما از چند جبهه عمل کنید
تنش گرمایی میتواند بهطور مستقیم و غیرمستقیم عملکرد دام پرواری را تحت تأثیر قرار دهد. کاهش مصرف خوراک، تغییر رفتار غذایی، افزایش نیاز به آب و فشار بیشتر بر سیستمهای فیزیولوژیک، همگی میتوانند باعث کاهش رشد و افزایش هزینههای تولید شوند.
راهکار مؤثر، استفاده از یک برنامه جامع مدیریت تنش گرمایی است؛ برنامهای که در آن کیفیت جیره، تراکم انرژی، تعادل الکترولیتها، وضعیت آنتیاکسیدانی، عملکرد شکمبه و شرایط محیطی همزمان بررسی شوند.
در این میان، مکملهایی مانند مخمر زنده میتوانند بهعنوان بخشی از برنامه تغذیهای، در حمایت از عملکرد شکمبه و استفاده بهتر از خوراک نقش داشته باشند.
بنابراین، به جای اینکه منتظر کاهش وزنگیری یا بروز علائم شدید گرمازدگی بمانیم، بهتر است مدیریت تنش گرمایی را پیش از شروع موج گرما آغاز کنیم.
محصولات پیشنهادی
بیشتر بخوانید
شناسایی و مدیریت استرس گرمایی در گاوداریهای صنعتی
راهکارهای علمی و عملی برای کاهش تنش گرمایی در گاوهای شیری در فصل تابستان
