بهترین بستر برای گوساله‌ها؛ از انتخاب نوع بستر تا زهکشی صحیح جایگاه

انتخاب بستر مناسب در پرورش گوساله تنها به تمیز نگه داشتن جایگاه محدود نمی‌شود. بستر نقش مهمی در حفظ دمای بدن، ایجاد آسایش، کنترل رطوبت و کاهش تماس گوساله با محیط سرد و مرطوب دارد. این موضوع به‌خصوص در هفته‌های ابتدایی زندگی و در فصل‌های سرد اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

گوساله‌های جوان توانایی کمتری برای مقابله با سرمای محیط دارند؛ بنابراین نوع، عمق و خشکی بستر می‌تواند مستقیماً بر شرایط نگهداری آن‌ها تأثیر بگذارد.

چرا بستر عمیق برای گوساله‌های جوان اهمیت دارد؟

دامنه آسایش حرارتی گوساله تازه متولدشده تقریباً ۱۰ تا ۲۶ درجه سانتی‌گراد است و با افزایش سن، توانایی گوساله برای سازگاری با دماهای پایین‌تر بیشتر می‌شود.

زمانی که یک گوساله تازه متولدشده روی سطحی سرد قرار می‌گیرد، بخشی از گرمای بدن خود را از طریق تماس مستقیم با کف از دست می‌دهد. برای مثال، قرار گرفتن گوساله روی کفی با دمای حدود ۷ درجه سانتی‌گراد، بدون وجود یک لایه عایق مناسب، می‌تواند اتلاف حرارت را افزایش دهد.

استفاده از یک لایه عمیق و خشک کاه بین بدن گوساله و کف سرد، نقش عایق حرارتی ایجاد می‌کند. گوساله می‌تواند تا حدودی درون بستر فرو برود و گرمای بیشتری را در اطراف بدن خود حفظ کند.

به همین دلیل در هوای سرد، صرفاً وجود مقداری کاه روی زمین کافی نیست؛ عمق بستر نیز اهمیت زیادی دارد.

نمره لانه‌گزینی یا Nesting Score چیست؟

برای اینکه بتوان مناسب بودن عمق بستر را به شکل ساده‌تری ارزیابی کرد، سیستم امتیازدهی Nesting Score یا «نمره لانه‌گزینی» مورد استفاده قرار می‌گیرد.

در این روش کافی است زمانی که گوساله روی بستر دراز کشیده است، وضعیت پاهای آن را مشاهده کنیم. میزان دیده شدن پاها نشان می‌دهد که بستر تا چه اندازه بدن گوساله را احاطه کرده است.

نمره ۱: پاهای گوساله هنگام استراحت کاملاً قابل مشاهده هستند. در این حالت بستر کم‌عمق است و عایق حرارتی محدودی ایجاد می‌کند.

نمره ۲: بخشی از پاها داخل بستر قرار گرفته و قسمتی از آن‌ها همچنان قابل مشاهده است. این وضعیت نشان‌دهنده عمق متوسط بستر است.

نمره ۳: پاهای عقب گوساله تقریباً به‌طور کامل داخل بستر قرار می‌گیرند و به‌خوبی توسط مواد بستری احاطه می‌شوند. این حالت برای فصول سرد مطلوب‌تر است.

بنابراین در هوای سرد، هدف باید رسیدن به نمره لانه‌گزینی ۳ باشد.

کاه؛ گزینه مناسب برای بستر گوساله

یکی از مزیت‌های مهم کاه این است که گوساله می‌تواند درون آن فرو برود و فضایی نسبتاً گرم در اطراف بدن خود ایجاد کند. به همین دلیل، کاه عمیق و خشک گزینه مناسبی برای نگهداری گوساله‌ها در فصل سرد محسوب می‌شود.

البته هزینه و دسترسی به کاه در مناطق مختلف متفاوت است. در دامداری‌هایی که کاه قیمت بالایی دارد، مدیریت صحیح مصرف آن اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

یکی از روش‌ها این است که ابتدا از کاه تمیز و کافی در شیرخوارگاه استفاده شود و سپس بخشی از مواد بستری که همچنان کیفیت مناسبی دارند، متناسب با وضعیت بهداشتی و برنامه مدیریتی مزرعه، برای گروه‌های سنی بزرگ‌تر مورد استفاده قرار گیرند.

آیا ژاکت گوساله می‌تواند جای بستر عمیق را بگیرد؟

ژاکت گوساله در فصل سرد می‌تواند به کاهش اتلاف حرارت بدن کمک کند، اما نباید مدیریت بستر را نادیده گرفت.

از نظر اثر حرارتی، استفاده از ژاکت می‌تواند تقریباً معادل افزایش یک واحد در نمره لانه‌گزینی در نظر گرفته شود. بنابراین ترکیب بستر با عمق مناسب و ژاکت گوساله می‌تواند در شرایط سرد مورد استفاده قرار گیرد.

با این حال ژاکت نمی‌تواند مشکل بستر خیس، آلوده یا زهکشی نامناسب را برطرف کند. اولویت همچنان فراهم کردن محیطی خشک، تمیز و دارای عایق حرارتی مناسب است.

بستر خوب بدون زهکشی مناسب دوام نمی‌آورد

حتی اگر مقدار زیادی کاه در جایگاه ریخته شود، در صورت نبود زهکشی مناسب، کیفیت بستر خیلی زود کاهش پیدا می‌کند.

ادرار، آب آشامیدنی ریخته‌شده و سایر مایعات باید بتوانند از محل استراحت گوساله خارج شوند. در غیر این صورت قسمت‌های زیرین بستر مرطوب شده و به‌تدریج خاصیت عایق بودن آن کاهش پیدا می‌کند.

به همین دلیل طراحی کف و زهکشی جایگاه باید همزمان با انتخاب بستر مورد توجه قرار گیرد.

زهکشی زیر بستر چگونه طراحی شود؟

یکی از روش‌ها، ایجاد یک لایه زهکش در زیر محل نگهداری گوساله است. در چنین سیستمی مایعات از بستر عبور کرده و به قسمت‌های پایین‌تر منتقل می‌شوند تا در نهایت در خارج از جایگاه جمع‌آوری شوند.

استفاده از شن یا سنگ‌ریزه مناسب می‌تواند به عبور مایعات کمک کند. با این حال انتخاب اندازه مصالح اهمیت دارد؛ زیرا مواد بسیار ریز ممکن است با کاه مخلوط شوند و نظافت و تخلیه جایگاه را دشوار کنند.

در طراحی این سیستم باید مسیر مشخصی برای انتقال پساب نیز در نظر گرفته شود تا مایعات دوباره وارد بستر نشوند.

اگر کف جایگاه بتنی باشد چه باید کرد؟

در بسیاری از دامداری‌ها کف شیرخوارگاه از بتن ساخته شده است. در این شرایط شیب‌بندی مناسب اهمیت زیادی دارد.

کف بتنی بهتر است دارای حداقل حدود ۲ درصد شیب باشد تا مایعات به‌جای باقی ماندن زیر بستر، به سمت مسیرهای زهکشی حرکت کنند.

در طراحی کف سه نکته اهمیت ویژه دارد:

• مایعات نباید زیر محل استراحت گوساله تجمع پیدا کنند.
• پساب نباید وارد مسیر رفت‌وآمد کارکنان شود.
• آب حاصل از شست‌وشوی راهروها نباید به داخل بستر گوساله هدایت شود.

برای دستیابی به این شرایط می‌توان از کانال‌های زهکشی در قسمت جلو یا عقب جایگاه استفاده کرد. مسیر این کانال‌ها باید به شکلی طراحی شود که پساب را به محل جمع‌آوری خارج از ساختمان منتقل کند.

بستر خشک مهم‌تر از ظاهر تمیز آن است

یکی از اشتباهات رایج این است که کیفیت بستر تنها از روی سطح آن ارزیابی شود. ممکن است لایه بالایی کاه نسبتاً خشک به نظر برسد، در حالی که قسمت‌های زیرین کاملاً مرطوب باشند.

به همین دلیل هنگام بررسی جایگاه بهتر است عمق، خشکی و وضعیت لایه‌های زیرین بستر نیز کنترل شود.

افزودن مرتب کاه تازه بدون برطرف کردن مشکل زهکشی، تنها برای مدت کوتاهی سطح مناسبی ایجاد می‌کند و مشکل اصلی همچنان باقی خواهد ماند.

جمع‌بندی؛ بستر مناسب گوساله چه ویژگی‌هایی دارد؟

در هوای سرد، کاه خشک با عمق کافی یکی از گزینه‌های مناسب برای بستر گوساله‌های جوان است. هدف این است که گوساله هنگام استراحت بتواند تا حد مناسبی در بستر فرو برود و پاهای عقب آن تقریباً توسط کاه پوشیده شوند؛ شرایطی که با نمره لانه‌گزینی ۳ مطابقت دارد.

در کنار انتخاب بستر، زهکشی مناسب اهمیت اساسی دارد. کف جایگاه باید به شکلی طراحی شود که ادرار، آب و سایر مایعات به سرعت از محل استراحت خارج شوند و بستر برای مدت بیشتری خشک باقی بماند.

در نتیجه، بستر عمیق، خشکی مناسب، زهکشی صحیح و در صورت نیاز استفاده از ژاکت گوساله در کنار یکدیگر می‌توانند شرایط مناسب‌تری برای نگهداری گوساله‌ها در ماه‌های سرد ایجاد کنند.